Viện bảo vệ thực vật/Plant Protection Research Institute (PPRI) - www.ppri.org.vn

Loài ong ăn lá (Shizocera sp.) xuất hiện và gây hại trên cây mỡ tại Bắc Kạn từ năm 2008, nhưng chúng bùng phát với mật độ cao và gây hại nghiệm trọng từ năm 2013. Theo thống kê của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Bắc Kạn, năm 2013 diện tích bị hại lên tới 1288,2 ha, năm 2014 là 2202,6 ha và năm 2015 là 1797,6 ha, chủ yếu trên rừng mỡ từ 1 đến 5 tuổi. Mật độ phổ biến là 100-200 con/cây, cao 300-500 con/cây, cá biệt 700-800 cho tới 1000 con/cây.

Trong 2 năm 2013-2014 cán bộ của bộ môn Côn trùng – Viện Bảo vệ thực vật đã cùng Chi Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Bắc Kạn tiến hành nghiên cứu, thu thập mẫu và thử nghiệm 1 số biện pháp phòng trừ. Bước đầu đã thu được 1 số kết quả nhằm góp phần hạn chế đáng kể sự gây hại của ong ăn lá mỡ tại Bắc Kạn. Trong quá trình thực hiện nhóm nghiên cứu đã thu được loài ong đen  Epiclerus sp., họ: Tetracampidae, bộ Cánh màng: Hymenoptera kí sinh trứng ong ăn lá mỡ (việc định loại được  thẩm định bởi  GS. TS.NCVCC. Phạm Văn Lầm, nguyên trưởng bộ môn Chẩn đoán giám định dịch hại và thiên địch - Viện BVTV)

Tên Việt Nam: ong đen ký sinh

Tên Khoa học: Epiclerus sp.

- Ong trưởng thành có kích thước nhỏ, chiều dài thân khoảng 1,09 mm, rộng ngực khoảng 0,3 mm. Cơ thể trưởng thành có mầu đen, đầu nằm ngang và hẹp hơn ngực. Hai mắt kép nằm bên đầu. Râu đầu hình chuỗi hạt và có nhiều đốt (từ 8-9 đốt), trong đó đốt gốc râu dài nhất

- Ong có 2 cặp cánh dài quá bụng và trong suốt, vân cánh rất mờ, mép cánh có nhiều lông. Tất cả các chân có mầu vàng nhạt, riêng đốt bàn chân và đốt đùi của cặp chân sau màu đen, các đốt chân đều phủ lông. Ong trưởng thành có thể sống được từ 5 – 6 ngày.

   Kết quả cho thấy tỷ lệ trứng loài ong ăn lá mỡ bị kí sinh bởi loài ong đen Epiclerus sp. là rất cao, với tỷ lệ ổ trứng bị kí sinh là 55,4 % và tỷ lệ trứng bị ki sinh cao nhất lên tới 71,67%.

Theo các tài liệu nghiên cứu ở nước ngoài cũng như trong nước, những nghiên cứu về loài ong ăn lá mỡ rất ít, hầu như chưa có kết qủa nghiên cứu nào ghi nhận được thiên địch của loài ong hại này. Nhân nuôi và phát triển loài này  rất có ý nghĩa cho sản xuất trong việc bảo tồn và lợi dụng các loài thiên địch trong quản lý sâu hại nói chung, loài ong ăn lá mỡ tại Bắc Kạn nói riêng.

                Hình 1: Ổ trứng ong ăn lá mỡ bị ký sinh                           Hình 2: Trưởng thành ong ký sinh

Nguyễn Thị Thủy, Bộ môn Côn trùng- Viện Bảo vệ thực vật