Viện bảo vệ thực vật/Plant Protection Research Institute (PPRI) - www.ppri.org.vn

     Cây nghệ (Curcuma longa L.) là cây trồng dược liệu và gia vị quan trọng, được trồng phổ biến tại nhiều địa phương của tỉnh Hưng Yên. Theo số liệu tổng hợp từ Niên giám thống kê tỉnh Hưng Yên và các báo cáo chuyên ngành của Sở Nông nghiệp và Môi trường, diện tích trồng nghệ tại tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2018–2024 có xu hướng tăng ổn định, từ khoảng 120 ha năm 2018 lên khoảng 260 ha năm 2024. Diện tích trồng nghệ tập trung tại huyện Khoái Châu (cũ), trong đó xã Chí Tân (nay là xã Chí Minh) được ghi nhận là vùng trồng lớn nhất với diện tích khoảng140 ha.

Cây nghệ được trồng tại xã Chí Minh, tỉnh Hưng Yên

     Cây nghệ đã trở thành một trong những cây dược liệu, hàng hóa xuất khẩu có giá trị kinh tế cao góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, thời gian gần đây, nhiều hộ nông dân trồng nghệ tại tỉnh Hưng Yên phản ánh tình trạng cây nghệ bị chết rải rác đến chết hàng loạt từ giai đoạn phát triển củ cho đến giai đoạn cuối vụ, gây thiệt hại đáng kể về năng suất và thu nhập.

     Trước thực tế đó, nhằm kịp thời nắm bắt tình hình, đánh giá mức độ tác hại và làm cơ sở cho công tác chuyên môn, đoàn công tác Viện Bảo vệ thực vật gồm PGS.TS. Trịnh Xuân Hoạt, ThS. Ngô Văn Dũng, ThS. Hà Thị Kim Thoa đã tiến hành khảo sát thực địa và thu mẫu bệnh trên cây nghệ tại Hưng Yên.

     Qua khảo sát và phản ánh của người dân cho thấy, hiện tượng cây nghệ bị chết bắt đầu xuất hiện vào giai đoạn phát triển củ đến khi thu hoạch, thời điểm củ sinh trưởng mạnh. Hầu hết số hộ nông dân trồng nghệ đều ghi nhận có hiện tượng thối củ, trong đó diện tích cây bị thối củ chiếm trung bình từ 30 – 40% diện tích, ruộng bị nhiễm nặng từ 50 – 60% diện tích. Trong khi củ nghệ đạt tiêu chuẩn được thương lái thu mua với giá từ 15.000 đồng/kg, củ nghệ bị hiện tượng thối củ chỉ bán được giá từ 7.000 – 8.000 đồng/kg, giảm tới 50% giá thành, những nơi bị nặng không được thương lái thu mua mà chỉ có thể chọn lọc và bán lẻ ngoài chợ truyền thống.

Những khóm nghệ chết lụi dần, nông dân thấp thỏm chờ nguyên nhân

     Cây nghệ bị nhiễm bệnh có biểu hiện triệu chứng: Vàng lá nhanh, héo rũ, cây chết từng nhánh chính đến các nhánh khác trong khóm, sau đó lan sang các khóm xung quanh.

 Khóm nghệ bị bệnh

     Nhiều hộ dân cho biết, mặc dù chi phí đã đầu tư cao hơn các năm trước, nhưng khi gần đến thời điểm thu hoạch thì cây vẫn bị chết, gây thiệt hại nghiêm trọng.

Trăn trở của nhà khoa học trước thực trạng trên cây nghệ tại Hưng Yên

Đánh giá sơ bộ tác hại tại thực địa

     Nguyên nhân gây chết cây nghệ, thối củ nghệ đang được thực hiện trong phòng thí nghiệm tại Viện Bảo vệ thực vật và sẽ có kết quả trong thời gian tới, thiệt hại bước đầu được đánh giá tại hiện trường như sau:

1. Bệnh gây chết cây ở giai đoạn cuối vụ có tác động rất lớn đến năng suất và chất lượng nghệ.

2. Thiệt hại kinh tế đối với người dân trồng nghệ là rõ rệt, ước tính giảm khoảng 30% - 40% sản lượng.

3. Nếu không được kiểm soát kịp thời, hiện tượng này có nguy cơ tiếp tục xảy ra và lây lan nhanh trong các vụ sản xuất tiếp theo.

     Để có cơ sở đề xuất các giải pháp phòng chống hiệu quả hiện tượng nói trên, góp phần giảm thiểu thiệt hại, ổn định năng suất, thu nhập cho người dân, cần có nghiên cứu bao gồm các nội dung chính sau đây: (1) xác định nguyên nhân gây bệnh, (2) nghiên cứu và xác định các giải pháp khoa học công nghệ phòng chống bệnh hiệu quả và bền vững, (3) xây dựng mô hình và tập huấn kỹ thuật phòng chống cho người trồng nghệ tại Hưng Yên.

ThS. Hà Thị Kim Thoa – Bộ môn Côn trùng và Tuyến trùng